0246 294 4369
0912 573 876

Menu

Độc đáo tranh dân gian Việt Nam

Tranh dân gian là một trong những món ăn tinh thần, là biểu tượng văn hóa lâu đời của người Việt. Chúng ta vẫn biết tới tranh dân gian Đông Hồ, Hàng Trống… nhưng đó có phải là toàn bộ các dòng tranh dân gian của việt Nam?

Tranh dân gian là gì?

Tranh dân gian là dòng tranh có niên đại từ rất lâu đời, được sáng tác để phục vụ đời sống văn hóa tinh thần của dân gian, lưu truyền qua từng thế hệ. Tranh dân gian của Việt Nam thường gồm hai dòng chính là tranh thờ và tranh Tết, trong đó Đông Hồ hay Hàng Trống đều là những làng tranh có tiếng nhất từ trước đến nay.

Khác với các tác phẩm tranh nghệ thuật khác, thường được sản xuất bởi nhiều họa sĩ, mẫu mã khác nhau, trường phái khác nhau…, tranh dân gian lại được in với số lượng lớn, có khuôn mẫu đàng hoàng và có nét đặc trưng về màu sắc. Mỗi một làng tranh sẽ có cách thể hiện nét bút, phối màu, chất liệu của riêng mình để tạo nên bản sắc riêng.

Và đặc biệt nhất, không một ai rõ tác giả của những bức tranh dân gian đó là ai. Thường sẽ được quy thành tác phẩm do làng tranh sáng tác.

Và đặc biệt nhất, không một ai rõ tác giả của những bức tranh dân gian đó là ai. Thường sẽ được quy thành tác phẩm do làng tranh sáng tác.

 

Vốn là những tác phẩm bình dân nên chủ đề trong tranh vô cùng gần gũi với việc đồng áng, sinh hoạt thường nhật. Qua con mắt sáng tạo của những người nghệ sĩ nơi thôn dã, tranh dân gian luôn toát lên một cái hồn đầy ý thơ, an yên và tinh tế

Vốn là những tác phẩm bình dân nên chủ đề trong tranh vô cùng gần gũi với việc đồng áng, sinh hoạt thường nhật. Qua con mắt sáng tạo của những người nghệ sĩ nơi thôn dã, tranh dân gian luôn toát lên một cái hồn đầy ý thơ, an yên và tinh tế

 

Không rõ tự bao giờ, tranh dân gian dần dần không chỉ là những tác phẩm riêng của những tầng lớp bình dân mà đã trở thành một nét nghệ thuật đại chúng được sử dụng rộng rãi bơi quan lại quý tộc và phổ biến cho tới tận ngày nay.

Trong xã hội hiện đại, dù không còn phát triển mạnh mẽ như trước nhưng các tác phẩm tranh dân gian Việt Nam vẫn được đánh giá rất cao, trở thành một biểu tượng nghệ thuật độc đáo cần bảo tồn và truyền lại cho thế hệ sau.

Có bao nhiêu dòng tranh dân gian tại Việt Nam, bao nhiêu dòng còn tìm được hiện vật trong thời điểm hiện tại?

Để khái quát về những dòng tranh dân gian tiêu biểu ở Việt Nam, chúng ta có 6 làng nổi tiếng. Gần gũi nhất phải kể đến tranh Đông Hồ và tranh Hàng Trống.

Tranh Đông Hồ hay thường được gọi là tranh làng Hồ được phát triển từ thế kỷ 17 và phát triển đến nửa đầu thế kỷ 20. Nét đặc trưng trong các tác phẩm tranh Đông Hồ là mang trong mình những giá trị văn hóa to lớn về đời sống sinh hoạt hàng ngày của bà con nhân dân. Cách in ấn của dòng tranh này vô cùng độc đáo, chỉ sử dụng các ván khắc gỗ để in tranh, tranh có bao nhiêu màu thì có bấy nhiêu lần in nên với tranh nhiều chi tiết thì thực sự là kỳ công.

Tranh Đông Hồ phải được in trên giấy điệp, loại giấy mà các nghệ nhân phải kì công nghiền nát vỏ con điệp, trộn với hồ làm từ bột gạo tẻ, gạo nếp hoặc bột sắn mà thành. Màu in tranh cũng được chế biến từ nguyên liệu có sẵn trong tự nhiên: Màu trắng từ sò, điệp; đen từ than rơm hay lá tre; hồng từ gỗ vang; đỏ từ son; xanh từ gỉ đồng; lam từ lá chàm; vàng từ hoa hoè, quả dành dành… Ngoài kỹ thuật làm tranh thì cách làm màu, pha màu của tranh Đông Hồ cũng vô cùng nổi tiếng, trong sáng và óng xốp.

Dù không còn được chuộng dùng như trước khi thị trường tranh đã mở rộng quá nhiều với những dòng tranh mới độc đáo nhưng tranh Đông Hồ vẫn được đánh giá rất cao bởi tính nghệ thuật và giá trị văn hóa trong đó.

Một số tác phẩm nổi bật phải kể đến như Bịt mắt bắt dê, Hứng dừa, Đám cưới chuột, Đánh ghen, Phú quý, Nhân nghĩa

Một số tác phẩm nổi bật phải kể đến như Bịt mắt bắt dê, Hứng dừa, Đám cưới chuột, Đánh ghen, Phú quý, Nhân nghĩa

 

Khác với tranh Đông Hồ khi hướng tới những chủ đề cuộc sống hàng ngày, tranh Hàng Trống lại thiên về thờ cúng nhiều hơn. Không bó hẹp về tạo hình theo một công thức chuẩn, tác phẩm của làng tranh Hàng Trống chỉ cần trông sao cho thuận mắt, ưa nhìn với người xem. Không sử dụng hoàn toàn bản khắc gỗ để in mà chỉ in một nửa rồi sử dụng các công cụ để tô vẽ lại nên tranh Hàng Trống luôn có sự chăm chút hơn về màu sắc và đa dạng hơn về cách phối màu. Đấy cũng là nét hấp dẫn rất riêng chỉ có của làng tranh này.

Những tác phẩm của tranh Hàng Trống mang nặng tư tưởng của Nho giáo và Phật Giáo như Ngũ Hổ, Phật Bà Quan Âm…

Những tác phẩm của tranh Hàng Trống mang nặng tư tưởng của Nho giáo và Phật Giáo như Ngũ Hổ, Phật Bà Quan Âm…

 

Tương tự như tranh Đông Hồ, dòng tranh Kim Hoàng cũng khai thác các đề tài gắn liền với cuộc sống quen thuộc của người dân, với những chủ đề như đời sống làng quê, cảnh ngày Tết, ông Táo. Điểm khác biệt là dòng tranh này còn điểm thêm những câu thơ chữ Hán được viết theo lối chữ thảo trên góc trái của bức tranh. Nó tạo nên một tổng thể hài hòa, độc đáo giữa phần hình và phần chữ nên những người yêu thư pháp hay hán ngữ đều rất chuộng các tác phẩm tranh Kim Hoàng.

Về cách in ấn cũng có nhiều khác biệt khi tranh Kim Hoàng chỉ sử dụng một bản khắc để in nét đen trên giấy rồi dựa vào đó tự chấm phá màu sắc hay thêm các đường nét tùy ý họa sĩ. Nên dù cùng một bản in nhưng mỗi tác phẩm lại có sự hấp dẫn, bản sắc riêng biệt.

Về cách in ấn cũng có nhiều khác biệt khi tranh Kim Hoàng chỉ sử dụng một bản khắc để in nét đen trên giấy rồi dựa vào đó tự chấm phá màu sắc hay thêm các đường nét tùy ý họa sĩ. Nên dù cùng một bản in nhưng mỗi tác phẩm lại có sự hấp dẫn, bản sắc riêng biệt.

 

Men theo dải đất hình chữ S, chúng ta tìm hiểu về tranh Làng Sình, một dòng tranh nổi tiếng với những đường nét và bố cục thô sơ chất phác, hồn nhiên, trong một làng quê nhỏ ven sông Hương thơ mộng. Cách in tranh của Làng Sinh chia theo kích thước to/nhỏ. Cụ thể, nếu in khổ lớn, người thợ sẽ để bản khắc nằm dưới đất sau đó dùng phết để đập dập một đầu rồi quyets màu đen để in lên trên ván. Tiếp đó phủ thêm giấy lên trên rồi lấy xơ mướp xoa đều cho ăn màu rồi bóc giấy ra.

Còn đối với tranh khổ nhỏ, chỉ cần đặt từng tập xuống dưới rồi lấy ván in dập đều lên là thành.

Tranh Làng Sình hấp dẫn bởi mỗi màu đều có chỗ cố định trên tranh, tạo nên sự hài hòa về màu sắc và ý nghĩa của chúng

Tranh Làng Sình hấp dẫn bởi mỗi màu đều có chỗ cố định trên tranh, tạo nên sự hài hòa về màu sắc và ý nghĩa của chúng

 

Cùng là tranh dân gian nhưng hai dòng tranh còn lại, cách thể hiện lại hoàn toàn khác.

Tranh kính, cái tên thoạt nghe khá xa lạ, nhất là với người dùng xứ Bắc bởi nó phổ biến chủ yếu ở Huế và các tỉnh Nam Bộ. Đây là dòng tranh mang đặc trưng mỹ thuật của cung đình Huế. Tranh sẽ được đóng trong những khung gỗ chạm thếp vàng, được các nghệ nhân dùng bột màu pha keo hoặc sơn để vẽ hay khảm xà cừ cào mặt sau của kính.

Từ lâu, dòng tranh này đã là một sản phẩm không thể thiếu trong nghệ thuật trang trí nội thất của người dân Nam Bộ, trở thành văn hóa riêng của người dân nơi đây.

Loại còn lại là tranh gói vải, thịnh hành ở Nam Bộ giai đoạn nửa cuối thế kỷ XX. Chất liệu thể hiện của tranh là lụa và bộ màu. Các chủ thể chính trong tranh như người, con vật, cây cối… được dùng bông tạo hình sau đó dùng vải, gấm hoặc lụa phủ lên rồi tạo nếp sao cho chân thật nhất. Cuối cùng kết lại bằng keo, gắn lên mặt tranh đã được vẽ nền là hoàn thành.

Trong cuộc sống hiện đại, tranh dân gian không còn ở vào thời kỳ hưng thịnh. Cơ duyên đưa tới, VỤN Art cũng góp phần làm sống lại dòng tranh độc đáo này, nhưng dưới một hình thức hoàn toàn mới: Tranh ghép vải. Từ những mảnh vải lụa vụn tưởng chừng vô dụng, dưới bàn tay của những người thợ nhà VỤN, đã làm mới lại những bức tranh dân gian Đông Hồ, Hàng Trống vốn quen thuộc. Nếu yêu tranh dân gian, muốn trải nghiệm những giá trị xưa cũ nhưng qua một cách hoàn toàn mới, bạn nhớ ghé VỤN chơi và cùng tham gia làm tranh vải ghép nhé.

 

Tranh lợn Kim Hoàng ghép vải lụa

Tranh lợn Kim Hoàng ghép vải lụa do Vụn Art sản xuất